چکیده مقاله

• قلهٔ Ù†Ù�ت جهان در سال 2006 در حداکثر تولید 70 میلیون بشکه Ù†Ù�ت متداول در روز اتÙ�اق اÙ�تاده است.
• حوالی سال 2012 تولید Ù†Ù�ت Ùˆ گاز جهانی با شیب تندی رو به کاهش Ù…ÛŒ گزارد.
• جمعیت حامل کرهٔ زمین رابطه ای تنگاتنگ با انرژی قابل دسترس دارد.
• در حالیکه منابع انرژی قابل دسترس سیر نزولی دارند جمعیت جهان ناگزیر به کاهش شدید است.
• در قسمت اول نشان دادیم Ú©Ù‡ سرعت اÙ�زایش جمعیت جهان بصورت نمائی بوده Ùˆ بویژه بعد از جنگ دوم جهانی رشدی شتابنده داشته است. Ø´Ú©Ù„ 5 بصورت دیگری مدت زمان اÙ�زایش هر یک میلیارد Ù†Ù�ر را نشان Ù…ÛŒ دهد.
  

  شکل 5 - مدت زمان ا�زایش یک میلیارد ن�ر از سال 1800

  همچنین در قسمت قبل نشان داده شد که ا�زایش مصر� انرژی پا به پای جمعیت ا�زایش می یابد. در شکل 3 ا�زایش جمعیت و مصر� انرژی در امریکا بعنوان یک کشور توسعه یا�ته و عربستان سعودی بعنوان یک کشور در حال توسعه نشان داده شد. در هر دو مورد رابطه ای تنگاتنگ بین ا�زایش جمعیت و ا�زایش انرژی مشاهده میگردد. جهت تأمین غذا، حمل و نقل، بهداشت و است�اده از وسائل الکتریکی نیاز به انرژی می باشد و در حال حاضر منبع عمدهٔ انرژی، سوخت های �سیلی می باشند که بیش از 85 درصد انرژی موجود در جهان را تأمین می نمایند. بعبارت دیگر زندگی اکثریت مردم کرهٔ زمین وابستگی مستقیم به انرژی های �سیلی دارد.
  

  جهت روشن تر شدن این وابستگی در شکل 6 جمعیت جهان بین سال های 2000- 1700 به ت�کیک وابستگی به نوع سوخت �سیلی تقسیم گردیده اند.
  بایومس (Biomass) برای قرنها منبع اصلی تولید انرژی جهان بوده است. بایومس قادر به تأمین انرژی مورد نیاز تقریباً یک میلیارد ن�ر می باشد. این تقریباً ظر�یت پایدار کرهٔ زمین بدون است�اده از انرژی های تجدید پذیر می باشد.
  با شروع انقلاب صنعتی طی قرون 18 و 19 میلادی، تغیرات عمده ای در کشاورزی، ساخت و تولید، معدن و حمل و نقل بوجود آمد که این تغییرات شگر�ی در وضعیت اقتصادی-اجتماعی آن دوران ایجاد نمود. شروع انقلاب صنعتی در انگلستان ات�اق ا�تاد و سپس این انقلاب به اروپا و امریکای شمالی و مابقی جهان گسترش یا�ت. موتور محرک انقلاب صنعتی ذغال سنگ بود. با وقوع انقلاب صنعتی درآمد متوسط و جمعیت شروع به ا�زایش بی سابقه و بادوامی نمود. طی دو قرن پس از 1800 میلادی درآمد سرانه جهانی به میزان 10 برابر ا�زایش یا�ت و جمعیت جهان 6 برابر گردید.
  با وقوع انقلاب صنعتی کارهای دستی و کشاورزی وابسته به دام به سوی تولیدات ماشینی سوق داده شدند. ابتدا صنعت نساجی مکانیزه گردید و سپس نوبت توسعهٔ تولید آهن شد. توسعهٔ تجارت با بوجود آمدن کانال ها، بهبود راه ها وراه آهن ممکن گردید. زیر ساخت ا�زایش ظر�یت تولید در این دوران با ابداع ماشین های بخار که توسط ذغال سنگ کار می کردند ممکن گردید. در اواخر دوران انقلاب صنعتی در قرن 19، موتورهای احتراق داخلی و کارخانجات تولید برق به عرضهٔ ظهور رسیدند.

  

  شکل 6 - سهم هر یک از سوخت های �سیلی در ازدیاد جمعیت

  تاریخ دانهای اقتصاد بر این باورند که شروع انقلاب صنعتی یکی از مهمترین حوادث تاریخ بشر از زمان اهلی نمودن حیوانات و گیاهان می باشد.
  توسعهٔ صنایع نساجی، متالوژی، معدن، ماشن های بخار، تولیدات شیمیائی، ابزارآلات صنعتی، روشنائی گازی توسط گاز تولید شده از ذغال سنگ، صنعت شیشه سازی و کاغذ سازی عمده ترین صنایع این دوران میباشند.
  پیشر�ت های بوجود آمده در کشاورزی در قرون قبل از انقلاب صنعتی جای خود را به ماشین آلات جدید حاصل از انقلاب صنعتی دادند که منجر به ا�زایش تولید مواد غذائی گردید و نیروی کار انسانی گر�تار در کشاورزی به ن�ع کار در کارخانجات را آزاد نمود. اختراع و بکارگیری ماشین‌آلاتی از قبیل بذرکاشت مکانیکی در سال 1701، شخم زن آهنی در سال 1730 و ماشین خرمن کوب در سال 1740 آخرین ضربات را به کارگران مزارع وارد نمود. نیروی محرک تمام این ماشین آلات کشاورزی و همچنین ماشین آلات صنعتی وابسته به ذغال سنگ بود.
  توسعهٔ صنعتی منتهی به پیدایش کارخانجات گردید و این کارخانجات به نوبهٔ خود منجر به ایجاد شهرهای مدرن شدند چه تعداد کثیری از کارگران از روستاها به سمت کارخانجات جهت یا�تن کار به حرکت درآمدند. یکی از بهترین نمونه ها، ایجاد شهر منچستر انگلستان می باشد که میتوان آنرا اولین شهر صنعتی نامید که معرو� به شهر پنبه ای (Cottonpolis) شد. بیشتر قرن 19 تولید در کارخانجات کوچک که توسط چرخ های آبی به حرکت در می‌آمدند انجام می گر�ت. بعدها هر کارخانه ماشین بخار و بویلر خود را بکار گر�ت.
  تا اواخر قرن 19 گرسنگی مزمن و سوءتغذیه قاعده برای اکثریت مردم جهان از جمله انگلستان و �رانسه بود. تا حدود سال 1750، بدلیل سوءتغذیه گسترده امید زندگی در �رانسه در حدود 35 سال و در انگلستان کمی بیشتر بود. جمعیت امریکا در آن زمان بطور مطلوبی تغذیه می گردید و دارای قدی بسیار بلندتر و امید به زندگی در حد 50-45 سال داشتند.
  جمعیت انگلستان که بین سال های 1740- 1700 در حد 6 میلیون ن�ر ثابت بود بصورت شدیدی بعد از سال 1740 ا�زایش یا�ت و از 8.3 میلیون ن�ر در سال 1801 به 16.8 میلیون ن�ر در سال 1851 و به 30.5 میلیون ن�ر در سال 1901 رسید. در حالیکه سطح زندگی و بهداشت در قرن 19 بهبود یا�ت، جمعیت بریتانیا ظر� 50 سال دو برابر گردید. همچنین جمعیت اروپا طی قرن 18 دو برابر گردید و از تقریباً 100 میلیون ن�ر به 200 میلیون ن�ر و سپس مجدداً طی قرن 19 دو برابر گردید و به 400 میلیون ن�ر رسید.
  بازگردیم به شکل 6. بر طبق این نمودار 2 میلیارد ن�ر از جمعیت زمین وابسته به انرژی حاصل از ذغال سنگ، حدود 3 میلیارد ن�ر وابسته به ن�ت و 1 میلیارد ن�ر وابسته به گاز می باشند که جمعاً با 1 میلیارد ن�ر بایومس جمعیت �علی 6.8 میلیارد ن�ری جهان را تامین انرژی می نمایند.
  شکل 7 ا�زایش هر یک میلیارد ن�ر از سال 1800 میلادی تا سال 2000 و نوع انرژی مصر� شدهٔ مربوطه را نشان میدهد.

  

  شکل 7 - تطابق مصر� انرژی و ا�زایش جمعیت تا سال 2000

  شکل 8 منابع مختل� سوخت های �سیلی قابل حصول تا سال 2050 را نشان می دهد. بر اساس آخرین برآورد ا�ق انرژی جهان در سال 2010 توسط سازمان جهانی انرژی (IEA) مستقر در پاریس که تحلیل بازار و آینده انرژی برای 28 کشور صنعتی را انجام می دهد، قلهٔ ن�ت جهان در سال 2006 در حداکثر تولید 70 میلیون بشکه ن�ت متداول در روز ات�اق ا�تاد. جالب است که سال های قبل IEA تخمین می زد که تا دو دههٔ آینده تولید ن�ت ا�زایش خواهد داشت و به قلهٔ ن�ت نخواهد رسید.

  

  شکل 8 - پیش بینی تولید ن�ت جهان بر حسب میلیارد بشکه ن�ت معادل در سال بین سال های 2050- 1930

  حال اگر نمودار ا�زایش جمعیت را برروی نمودار تولید ن�ت و گاز قرار دهیم (شکل 9) مشاهده می شود که از حوالی سال 2012 تولید ن�ت و گاز جهانی با شیب تندی رو به کاهش می گزارد در حالیکه جمعیت به سیاق سابق خود همچنان به ا�زایش خود تمایل دارد.

  

  شکل 9- آینده تولید ن�ت و پیش بینی رشد جمعیت

  همچنانکه در قسمت اول نشان داده شد جمعیت حامل کرهٔ زمین رابطه ای تنگاتنگ با انرژی قابل دسترس دارد و بعید است که جمعیت جهان بتواند به رشد نمائی خود در حالیکه منابع انرژی قابل دسترس سیر نزولی دارند ادامه دهد و ناگزیر خواهد شد که مسیر خود را اصلاح نماید و بدنبال مسیر خط قرمز کاهش تولید ن�ت و گاز نشان داده شده در شکل 9 حرکت نماید. این وضعیت اعلام خطر بزرگ می باشد. طبق این نمودار جمعیت جهان در سال 2050 بجای رسیدن به 9 میلیارد ن�ر به سطح پایدار قدیم 1 میلیارد ن�ری میل خواهد نمود.

  سؤال آخر این است اگر این کاهش دهشتناک قرار است به وقوع بپیوندد چگونه و چه وقت ات�اق خواهد
  ا�تاد.